Bir bitkiden çelik aldığınız anda geri sayım başlar. Kesilen sürgün artık kök yoluyla su alamaz ama yaprakları terlemeye devam eder; yani gelen su sıfır, giden su devam ediyor. Çeliğin ilk saatlerde kaybettiği turgor basıncı geri kazanılabilir, ancak hücre duvarı büzülmesi kalıcı hale geldikten sonra köklenme oranı hızla düşer. Bu yüzden bitki çelikleri saklama konusu, köklendirme ortamı seçiminden bile önce gelen bir adımdır.
Çelikte üç ayrı süreç aynı anda yarışır:
İyi bir saklama yöntemi, su kaybını neredeyse sıfıra indirirken solunumu ve mikrop üremesini yavaşlatmayı hedefler. Bu üçü birbiriyle çelişir: nemi artırınca çürüme riski, sıcaklığı düşürünce bazı türlerde soğuk hasarı devreye girer. Yani yöntem seçimi bir denge işidir.
| Yöntem | Pratik süre | Nem kontrolü | Çürüme riski | Kime uygun |
|---|---|---|---|---|
| Nemli kağıt havlu + kilitli poşet | 2–5 gün | Yüksek, ayarlanabilir | Orta (havlu ıslaksa artar) | Otsu çelikler, yeni başlayanlar |
| Bardakta su (1–2 cm) | 3–10 gün | Sınırsız su, düşük hava nemi | Orta-yüksek (su değişmezse) | Fesleğen, nane, sardunya, potos |
| Nemli perlit / vermikülit içinde | 1–3 hafta | Çok iyi (hava + nem dengesi) | Düşük | Yarı odunsu çelikler |
| Buzdolabı sebzeliği (4–8 °C), poşet içinde | 2–6 hafta | Yüksek | Düşük (soğukta yavaşlar) | Odunsu çelikler: asma, incir, gül, üzüm |
| Nemli sfagnum yosunu ile sarma | 1–4 hafta | Mükemmel, doğal antiseptik etki | Çok düşük | Tropikal iç mekân bitkileri |
| Kuru, gölge, havadar yer | 3–14 gün | Kasıtlı olarak yok | Neredeyse yok | Sukulent ve kaktüsler |
Tablodaki en çarpıcı fark sukulentlerde. Etli yapraklı türlerde nemli saklama doğrudan çürümeye yol açar; burada amaç kesim yüzeyinin nasır (kallus) bağlamasıdır. Bu yüzden onları gölgede, kuru ve hava akımlı bir yerde 3–7 gün bekletmek gerekir. Aynı koşulda bırakılan bir fesleğen çeliği ise 12 saatte kullanılamaz hale gelir. Yani "en iyi yöntem" türe bağlıdır, evrensel bir reçete yok.
Odunsu çelikleri kışın alıp ilkbaharda dikmek isteyenler için buzdolabı en verimli seçenek. Üç kural: poşeti tamamen kapatmayın, bir iğne ucuyla birkaç delik açın; havlu nemli olsun, damlayacak kadar ıslak olmasın; poşeti elma ve muz gibi meyvelerin yanına koymayın. Bu meyvelerin salgıladığı etilen gazı tomurcuk uyanmasını ve doku yaşlanmasını hızlandırır. Ayda bir açıp kontrol edin, küflenen çeliği ayıklayın.
Genel eğilim şudur: otsu çeliklerde her geçen gün köklenme oranını düşürür, çünkü depo karbonhidratı hızla tükenir. Odunsu çeliklerde ise durum farklı; soğukta geçirilen dinlenme dönemi bazı türlerde köklenmeyi kolaylaştırır. Pratik çıkarım, otsu materyali en kısa sürede, odunsu materyali ise planlı bir bekletme ile ele almaktır.